ościół w Starym Gostyniu p.w. św. Marcina według
najstarszego istniejącego dokumentu z 1301r. musiał już istnieć
w wieku XI czy XII, ponieważ Mikołaj Przedpełkowicz - wojewoda
Kaliski i dziedzic wsi Stary Gostyń ufundował szpital i nie
istniejący już dzisiaj Kościół św. Ducha (spłonął w 1788r.) na
przedmieściu gostyńskim i połączył go na zawsze z Kościołem
Starogostyńskim, który prawdopodobnie był jeszcze drewniany. Rok
1301 uchodzi zatem umownie jako rok Fundacji murowanego Kościoła
Starogostyńskiego, gdyż po raz pierwszy jest on wspomniany w
dokumencie pisanym.
Tablica upamiętniająca fundację kościoła
Kiedy dzisiejszy Kościół został zbudowany, trudno dokładnie
określić, gdyż w aktach parafialnych nie ma o tym wzmianki.
Jedynie na podstawie oględzin i badań fundamentów Kościoła,
które pochodzą z wczesnego gotyku wynika, że musiał on być
budowany w początkach XIV wieku i to prawdopodobnie przez
pobliskich Benedyktynów z Lubinia, którzy mieli zleconą nad nim
opiekę.
Ten stary Kościół był mały (11.40 dł./8 sze) i dlatego ze
względu na wzrastającą liczbę parafian został powiększony o
długość nawy i przywrócony do pierwotnego stylu gotyckiego za
ks. Ludwika Sobkowskiego w latach 1910 - 1912 i konsekrowany
przez bpa Edwarda Likowskiego w 1912 roku.
Obecny Kościół po rekonstrukcji i dobudowie zachował swój
pierwotny styl wczesnogotycki, chociaż obecnie ma wyposażenie
barokowe. W kościele znajdują się m.in.: główny Ołtarz barokowy
z r. 1706 z cudownym zasłanianym wizerunkiem
M.B.Starogostyńskiej z r. 1645 i wizerunkiem św. Marcina Bpa -
patrona Kościoła.

Ołtarz główny
Dwa ołtarze boczne pochodzą z pocz. XIX wieku i
przedstawiają: pierwszy - Chrystusa Ukrzyżowanego, a wyżej św.
Rocha, a drugi - św. Benona, a wyżej św. Barbarę. Obraz
Chrystusa jest zasłaniany obrazem św. Rodziny, a obraz św.
Benona - obrazem św. Benedykta. Ambona pochodzi z 1706 roku,
Chrzcielnica z 1717 roku, Konfesjonały z 1724 roku. W Kościele
znajdują się współczesne (XXw.) Figury świętych (rzeźba ludowa).
Ofiarodawcą figur był prof. Stanisław Helsztyński - Skorupka z
Kosowa, a rzeźbiarzem ludowy artysta - Andrzej Majchrzak z
Karchowa.
Było wolą fundatora Mikołaja Przedpełkowicza, aby
proboszczami Kościoła Starogostyńskiego byli Ojcowie Benedyktyni
z pobliskiego Lubinia k/Kościana. Pełnili oni te funkcję przez
przeszło 5 wieków (1301-1874). Ostatnim benedyktyńskim
proboszczem w Starym Gostyniu był od 1834 do 1874r. O. Władysław
Wojciechowski, który zmarł w 1874r. o czym świadczy tablica
pamiątkowa umieszczona na szczytowej ścianie Kościoła od strony
wschodniej.
Po kasacji Zakonu O.O.Benedyktynów w 1836r. przez rząd
Pruski zarząd parafii przeszedł w ręce księży diecezjalnych.
Pierwszym proboszczem nie zakonnym był ksiądz Antoni Kinowski
(1873-1879), który spełniał swe obowiązki duszpasterskie i
kapłańskie w tajemnicy przed zaborcami, ponieważ był to okres
tzw ,,Kulturkampfu'' - walki zaborców z Kościołem i Narodem
Polskim.
Po okresie ,,Walki Kulturnej'' proboszczem został Ks. Jan
Gładysz (1886-1894), późniejszy proboszcz w Wolsztynie i dziekan
Zbąszyński, który odnowił wnętrze Kościoła w 1893r., wystawił
nową murowaną dzwonnicę i postawił mur wokół Probostwa.
Proboszczem w latach 1894-1936 był ks. dr Ludwik Sobkowski.
Zmarł w Poznaniu w 1940r., a w 1946r. jego ciało zgodnie z jego
wolą spoczywa przy ścianie Kościoła Starogostyńskiego od strony
północnej o czym świadczy tablica nagrobna. Za jego czasów
obecny Kościół został powiększony, pobudowano Dom Katolicki i
budynek Szkoły Podstawowej w Starym Gostyniu.

Płyta upamiętniająca ks. Ludwika Sobkowskiego
Następnym proboszczem (1936-1942) został ks. Leonard
Tybiszewski, który zginął zamordowany w obozie koncentracyjnym w
Dachau w 1942r. Świadczy o tym symboliczna tablica nagrobna
umieszczona na południowej ścianie Kościoła.

Płyta upamiętniająca ks. Leonarda Tybiszewskiego
W czasie II-giej
wojny światowej Kościół był zamknięty przez Niemców. Uczyniono z
niego magazyn. Parafianie uczęszczali na msze święte do Kościoła
w Domachowie.
Po II-giej wojnie światowej przez krótki czas (1945-1946)
proboszczem został ks. Jan Rataj C.Or. ze św. Góry w Gostyniu,
który sprowadził stare organy z poniemieckiego Kościoła w
Piaskach (w ramach odszkodowań wojennych za zniszczone organy
Starogostyńskie, które po zrabowaniu przez okupantów uległy
spaleniu w Liceum gostyńskim), a następnie ks. Józef Myśliwy
(1946-1966) - poprzednio proboszcz parafii Jagielnica na dawnych
terenach polskich za Bugiem. Jego ciało spoczywa na Cmentarzu
starogostyńskim. W czasie jego pobytu w parafii wykonano
elektryfikację Kościoła i probostwa oraz położono częściowo
płytki chodnikowe wokół Kościoła.
Kolejnym proboszczem był ks.lic. Paweł Kruszona (1966-1981)
- obecnie proboszcz w Granowie - dekanat Stęszewski. Dokończył
on prace swego poprzednika, a ponadto opłotował siatką drucianą
cmentarz, z grobowca rodziny Potworowskich (za ich zgodą)
uczynił dom przedpogrzebowy, odmalował i pozłocił ołtarze,
zradiofonizował Kościół oraz umieścił nowe ławki z drewna
świerkowego.
Obecnie proboszczem jest ks. mgr Stanisław Kostka, który
pełni funcję duszpasterza parafii od 1981 roku do chwili obecnej
tj. Roku Jubileuszowego 2000.

Ks Stanisław Kostka
Na początku jego proboszczowania w
roku 1981 było włamanie do Kościoła od strony Cmentarza (i to w
trakcie wykonywania instalacji alarmowej). Skradziono trybowaną
srebrną sukienkę z obrazu M.Bożej oraz liczne srebrne wota.
Złodzieja po pewnym czasie ujęto i osądzono w Sądzie gostyńskim
(12 lat więzienia), ale niewiele odzyskano z kradzieży.
Dzisiaj Kościół jest zabezpieczony wysokiej klasy
instalacją alarmową, co chroni go przed włamaniami i pożarem. W
ciągu dalszego swego duszpasterzowania dokonuje on wielu działań
z zakresu prac budowlanych, gospodarczych i duszpasterskich,
które są opisane w istniejącej Kronice Parafialnej.

Kaplica w Goli
N
a terenie parafii Starogostyńskiej znajduje się publiczna
kaplica p.w. Niep.Pocz.N.M.P. w Goli. Była to dawna Kaplica
dworska rodziny Potworowskich, która w latach 1985-1989 została
od podstaw (za zgodą byłych właścicieli Rodziny Potworowskich i
ówczesnych władz kościelnych i państwowych) przebudowana i
poświęcona w 1989r. przez Abpa dr. Jerzego Strobę - Ordynariusza
Metropolitę Poznańskiego.
(opr. Ks. Stanisław Kostka)
lipiec 2000